GİRESUN TARİHİNİN UNUTULAN KAHRAMANI: ŞEHİT (SEYYİD) MEHMET PAŞA VE MİRASI 'İLERİ TARİH'TE KONUŞULDU
İleri TV ekranlarında yayınlanan ve geçmişin izini süren "İleri Tarih" programının bu haftaki bölümünde, Giresun tarihinin gizli kalmış mimarlarından Şehit (Seyyid) Mehmet Paşa ve Cumhuriyet dönemine intikal eden mirası ele alındı.
Programın daimi konuğu olan Tarihçi ve Araştırmacı Yazar Mehmet Fatsa, Giresun’un imarında, güvenliğinde ve iskanı üzerinde hayati bir rol oynayan Mehmet Paşa’nın hayatına dair çarpıcı tarihi belgeleri izleyicilerle paylaştı.
Celali İsyanlarını Bastıran Giresunlu Bir Devlet Adamı
Enderun mektebinde yetişen ve aslen Giresunlu bir “Voyvodazade” (Beyoğlu) olan Seyyid Mehmet Paşa’nın, 1590'lı yıllarda Karahisar-ı Şarki Sancakbeyi olarak görev yaptığını belirten Mehmet Fatsa, Paşa’nın bölge için önemini şu sözlerle anlattı:
"1600'lü yılların başında bölgede Hacı Şamlı ve Gedikali adında büyük Celali isyanları çıkıyor. Giresun Kalesi'nin bile 20 gün kuşatıldığı, köylerin yakılıp yıkıldığı ve halkın göç ettiği bu büyük tahribatın ardından, bölge yöneticilerinin ve halkın padişaha sunduğu arzuhaller (şikayetnameler) neticesinde Seyyid Mehmet Paşa yeniden göreve çağrılıyor. İsyanı bastırarak bölgeye tekrar huzur getiren Paşa, boşalan köyleri yeniden iskan ederek tarımı ve sosyal hayatı ayağa kaldırıyor."
Kapu Camii, Kayıp Medrese ve Paşa Sarayı
Seyyid Mehmet Paşa’nın sadece bir askeri figür değil, aynı zamanda Giresun’u yeniden inşa eden bir hayırsever olduğunun altı çizildi. Günümüzde İleri Gazetesi'nin de bulunduğu lokasyonda yer alan tarihi Kapu Camii'nin (1606-1608) bizzat Mehmet Paşa tarafından yaptırıldığını belirten Fatsa, caminin etrafında eskiden bir medrese ve çifte hamam bulunduğunu ifade etti.
Programda ayrıca, günümüzde sahil şeridinde akaryakıt istasyonunun (eski Gazhane) bulunduğu Sazbeyi mevkiinin tarihi dokusuna dikkat çekildi. Bu bölgenin geçmişte Mehmet Paşa’nın sancağı yönettiği "Paşa Sarayı"na ve "Paşa Sarayı Camii"ne ev sahipliği yaptığı, hatta yukarıdan inen derenin adının da Osmanlı haritalarında "Saray Deresi" olarak geçtiği vurgulandı.
Trajik Suikast ve 'Paşa Dede' Türbesinin Yıkılışı
Saraydaki siyasi çekişmelerin kurbanı olduğu düşünülen Seyyid Mehmet Paşa'nın, tıraş olduğu sırada berberi tarafından şah damarı kesilerek kaza süsü verilmiş bir suikastla şehit edildiği belirtildi. Paşa'nın, Gazhane mevkiinde deniz kenarında bulunan ve halk arasında "Paşa Dede" olarak bilinen türbesinin ise önce 1925 yılındaki büyük Karadeniz tsunamisinde zarar gördüğü, ilerleyen yıllarda ise tamamen ortadan kalktığı ifade edildi.
Giresun'un demografik hafızasına dair önemli bilgiler de veren Mehmet Fatsa, Seyyid Mehmet Paşa'nın günümüzde Giresun eşrafından olan birçok köklü ailenin ortak atası olduğunu belirtti. Özellikle 19. yüzyıldaki Tuzcuoğlu İsyanı sırasında sürgüne gönderilen Larçınoğulları (eski Giresun Belediye Başkanlarından merhum Mehmet Larçın'ın ailesi) ve Bozbağ ailelerinin, Mehmet Paşa'nın soyundan geldiği tarihi kaynaklar ve sözlü anlatımlarla ortaya kondu. Merhum Mehmet Larçın'ın halk arasında "Paşa Mehmet" olarak anılmasının da bu genetik ve tarihi hafızanın bir yansıması olduğu vurgulandı.
"İsmi Yeni Millet Bahçesinde ve Caddelerde Yaşatılmalı"
Tarihi şahsiyetlerin unutulmasının toplumda özgüven eksikliği ve hafıza kaybı yarattığını belirten Tarihçi Mehmet Fatsa, yerel yönetimlere önemli bir vefa çağrısında bulundu:
"Bu toprakları bize vatan yapan, iskan eden ve imar eden kahramanlarımızı unutturmamamız gerekiyor. Sadece Osman Ağa değil, 600 yıllık tarihimizde Giresun'a hizmet etmiş Seyyid Mehmet Paşa gibi değerlerimizin isimleri parklarda, caddelerde ve okullarda yaşatılmalıdır. Örneğin inşası devam eden Millet Bahçesi'ne 'Seyyid Mehmet Paşa Millet Bahçesi' adının verilmesi, bu büyük devlet adamına şehrimizin bir vefa borcudur."